Zatory płatnicze – zjawisko, które niszczy płynność finansową firm

Opóźnienia w płatnościach między firmami to jeden z najbardziej dotkliwych problemów polskiego rynku B2B. Według raportu przeprowadzonego na zlecenie BIK, opublikowanego w styczniu 2026 r. aż 84% przedsiębiorców przyznaje, że ich klienci nie płacą w terminie, a co trzecia firma czeka na uregulowanie faktury ponad dwa miesiące. Opóźnienia nie zawsze wynikają wyłącznie z braku środków. Bywają też skutkiem nierównowagi sił między kontrahentami oraz nieformalnego wydłużania terminów płatności przez silniejszą stronę współpracy.

W odpowiedzi na to powszechne zjawisko ustawodawca przyjął ustawę o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Zakres aktu obejmuje umowy zawierane między przedsiębiorcami, których przedmiotem jest odpłatna dostawa towarów lub świadczenie usług w ramach prowadzonej działalności. Ustawa wprowadza kilka mechanizmów, które mają zniechęcić dłużników do nieterminowych płatności.

Co mówi ustawa? Prawa wierzyciela w skrócie

Jeżeli kontrahenci przewidzieli w umowie zbadanie towaru lub usługi w celu potwierdzenia ich zgodności z umową, ustalony termin tego badania nie może być rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela i nie może przekraczać 30 dni. Strony umowy nie mogą dowolnie ustalać daty doręczenia faktury lub rachunku, potwierdzających dostawę towaru lub wykonanie usługi. Termin wystawienia faktury regulują przepisy ustawy o VAT, a nie sama ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom. Fakturę należy wystawić – z nielicznymi wyjątkami – najpóźniej do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano dostawy towaru lub wykonano usługę.

Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych termin zapłaty wynagrodzenia nie może przekraczać 60 dni od doręczenia, choć w umowach między równorzędnymi podmiotami możliwe jest ustalenie dłuższego terminu – pod warunkiem, że nie jest to rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela. Wyjątek ten nie przysługuje jednak wtedy, gdy dłużnikiem jest duży przedsiębiorca, a wierzycielem mikro, mały lub średni podmiot. W takim przypadku limit 60 dni obowiązuje bezwzględnie. Po przekroczeniu terminu zapłaty wierzycielowi przysługują odsetki.

Jeżeli termin zapłaty przekracza 120 dni od dnia doręczenia faktury lub rachunku i został ustalony z naruszeniem przepisów ustawy, wierzyciel może odstąpić od umowy albo ją wypowiedzieć, a w razie wypowiedzenia wszystkie należności za zrealizowane świadczenia stają się wymagalne w ciągu 7 dni.

Już od momentu nabycia prawa do odsetek, bez konieczności wzywania dłużnika, wierzycielowi przysługuje także zryczałtowana rekompensata za koszty odzyskiwania należności:

• 40 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5 000 złotych;

• 70 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa niż 5 000 złotych, ale niższa niż 50 000 złotych;

• 100 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest równa lub wyższa od 50 000 złotych.

Wszelkie postanowienia umowne, które wyłączają, ograniczają lub obchodzą przepisy dotyczące uprawnień wierzyciela, są z mocy prawa nieważne, a w ich miejsce stosuje się przepisy ustawy.

Ustawa to nie wszystko. Kiedy warto sięgnąć po pomoc prawnika?

Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych daje przedsiębiorcom narzędzia do dyscyplinowana dłużników. Przepisy mają chronić przede wszystkim słabszych uczestników rynku, jednak po 13 latach obowiązywania tej ustawy zjawisko zatorów płatniczych jest wciąż powszechne. W niektórych sytuacjach jedynym skutecznym działaniem podjętym przeciwko kontrahentowi opóźniającemu się z zapłatą może być – niestety – dopiero egzekucja komornicza, przeprowadzona na skutek korzystnego dla wierzyciela wyroku sądu.